Υποθετικές προτάσεις, Γλώσσα Γ Γυμνασίου, (θεωρία- ασκήσεις)

 

ΥΠΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 

Υποθετικές

 ονομάζονται οι δευτερεύουσες προτάσεις που εισάγονται με τους υποθετικούς συνδέσμους (αν, εάν, άμα) και ανάλογες εκφράσεις (εφόσον, έτσι και, στην περίπτωση που) και εκφράζουν την προϋπόθεση που ισχύει, για να γίνει αυτό που δηλώνει η κύρια πρόταση.

 Εισάγονται:

 

με τον υποθετικό σύνδεσμο αν, (εάν), ή και με τους χρονικούς συνδέσμους σαν, άμα ή κάποτε και με τον σύνδεσμο να, π.χ.

● Αν φύγεις εσύ, θα φύγω κι εγώ.

● Σαν χάσει ο άνθρωπος την τιμή, τι τη θέλει τη ζωή.

● Άμα δε διαβάσεις τα μαθήματά σου, δε θα πάμε πουθενά.

● Να μην το έβλεπα ο ίδιος, δε θα το πίστευα.

 

Υπόθεση - απόδοση > υποθετικός λόγος

 

Η υποθετική πρόταση λέγεται και υπόθεση, ενώ η πρόταση που προσδιορίζεται από αυτήν λέγεται απόδοση. Και οι δύο μαζί λέγονται υποθετικός λόγος.

 

Αν φύγεις εσύ,	θα φύγω κι εγώ.
υπόθεση	απόδοση
υποθετικός λόγος

 

α' είδος, το πραγματικό

 Στο α' είδος η υπόθεση θεωρείται ως κάτι πραγματικό, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι όντως πραγματικό.

Η υπόθεση εκφέρεται με οριστική οποιουδήποτε χρόνου και η απόδοση σε οποιαδήποτε έγκλιση, π.χ.

● Αν θέλει, φεύγει και τώρα αμέσως.

● Αν θα πας εσύ, θα πάω κι εγώ.

 

β' είδος, το αντίθετο του πραγματικού

 Στο β' είδος η υπόθεση θεωρείται ως κάτι αντίθετο του πραγματικού, κάτι που δεν έγινε ή δε γίνεται ποτέ.

Η υπόθεση εκφέρεται με οριστική παρατατικού ή υπερσυντέλικου (ποτέ αόριστου) και η απόδοση με δυνητική έγκλιση, π.χ.

● Αν με άκουγες, τώρα δε θα υπέφερες.

● Αν δεν κρυβόσουν, θα σε έβλεπα.

● Να ήταν η ζήλεια ψώρα, θα κόλλαγε όλη η χώρα. (Αν ήταν η ζήλεια...)

 

γ' είδος, απλή σκέψη

 Στο γ' είδος η υπόθεση θεωρείται ως απλή σκέψη, χωρίς να εξετάζεται αν πρόκειται ή μπορεί να πραγματοποιηθεί ή όχι.

Η υπόθεση εκφέρεται με οριστική παρατατικού και η απόδοση με δυνητική οριστική (παρατατικού) και σπάνια με οριστική μέλλοντα, π.χ.

● Αν δούλευες περισσότερο, θα πλούτιζες. (δυνητική οριστική)

● Αν πήγαινες κι εσύ μαζί, θα είμαι ήσυχος. (οριστική μέλλοντα)

 

 

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ

Οι υποθετικοί λόγοι του γ' είδους δε διαφέρουν μορφολογικά από τους υποθετικούς λόγους του β' είδους. Η διαφορά τους βρίσκεται στο ότι δεν αναφέρονται και στο παρελθόν, όπως του β' είδους, ούτε φανερώνουν κάτι το αδύνατο ή απραγματοποίητο.

 

 

δ' είδος, το προσδοκώμενο

 Στο δ' είδος η υπόθεση θεωρείται ως κάτι το προσδοκώμενο ή ενδεχόμενο να γίνει.

Η υπόθεση εκφέρεται με υποτακτική αορίστου (σπάνια παρακειμένου) και η απόδοση κανονικά σε οριστική μέλλοντα ή σε προστακτική ή με κάποια έκφραση με μελλοντική σημασία, π.χ.

● Αν σας το πω, θα γελάσετε.

● Αν τον ξαναδείς, γράψε μου.

● Αν ως το καλοκαίρι δεν έχεις πάρει το δίπλωμα, μην περιμένεις τίποτα από μένα.

 

ε' είδος, το αορίστως επαναλαμβανόμενο

 Στο ε' είδος η υπόθεση θεωρείται ως κάτι το αορίστως επαναλαμβανόμενο σε οποιαδήποτε χρονική περίοδο (παρελθόν, παρόν, μέλλον).

Η υπόθεση εκφέρεται με υποτακτική αορίστου (σπάνια ενεστώτα ή παρακειμένου) και η απόδοση σε οριστική ενεστώτα.π.χ.

● Αν δε βρέξεις τα πόδια σου, ψάρι δεν τρως.

● Αν χάσει ο άνθρωπος την τιμή του, τι τη θέλει τη ζωή του.

 ΑΣΚΗΣΗ

1. Αν ενδιαφέρεσαι για την υγεία σου, κόψε τώρα το τσιγάρο.
α' είδος, β' είδος, γ' είδος, δ' είδος, ε' είδος

2. Μην πας στο γήπεδο, αν θέλεις το καλό μου.
α' είδος, β' είδος, γ' είδος, δ' είδος, ε' είδος

3. Αν δεν πήγαινες εσύ, θα πήγαινα εγώ.
α' είδος, β' είδος, γ' είδος, δ' είδος, ε' είδος

4. Αν είχες πάρει τα κλειδιά σου, δε θα κλειδωνόμασταν απέξω.
α' είδος, β' είδος, γ' είδος, δ' είδος, ε' είδος

5. Αν αγόραζες ψωμί, τώρα θα τρώγαμε.
α' είδος, β' είδος, γ' είδος, δ' είδος, ε' είδος

6. Θα έτρεμε ακόμα, αν δεν σκότωνα τη μύγα!
α' είδος, β' είδος, γ' είδος, δ' είδος, ε' είδος

7. Αν μ’ ακούσεις ως το τέλος, θα γελάσεις.
α' είδος, β' είδος, γ' είδος, δ' είδος, ε' είδος

8. Θα με  καταλάβεις, μόνο αν έρθεις μαζί μου.
α' είδος, β' είδος, γ' είδος, δ' είδος, ε' είδος

9. Αν με χτυπήσεις, φεύγω.
α' είδος, β' είδος, γ' είδος, δ' είδος, ε' είδος

10. Έρχομαι κι εγώ στην εκδρομή, αν βρω λεφτά.
α' είδος, β' είδος, γ' είδος, δ' είδος, ε' είδος

. Π α ρ α τ η ρ ή σ ε ι ς

 Υπόθεση μπορεί να εκφραστεί και με ευθεία ερώτηση, π.χ. Θέλεις χρήματα; Δούλεψε (= αν θέλεις χρήματα, δούλεψε). Σε έναν υποθετικό λόγο η υποθετική πρόταση μπορεί να προηγείται της κύριας (απόδοση), μπορεί όμως και να ακολουθεί, π.χ. Αν ζητήσει πολλά, θα χάσει και τα λίγα. Θα χάσει και τα λίγα, αν ζητήσει πολλά.

Σε έναν υποθετικό λόγο μπορεί να έχουμε δύο ή και περισσότερες υποθετικές προτάσεις με αντίθετο περιεχόμενο και μία απόδοση. Η σύνδεση των υποθετικών προτάσεων σε αυτές τις περιπτώσεις γίνεται με τα είτε … είτε χωρίς υποθετικό σύνδεσμο ή με το και … και με υποθετικό σύνδεσμο, π.χ. Είτε έρθεις είτε δεν έρθεις, εγώ θα φύγω.

 Υπάρχουν στη νέα ελληνική προτάσεις που εισάγονται με τον υποθετικό σύνδεσμο αν / εάν, αλλά εκτός από υπόθεση εκφράζουν και διάφορες άλλες σχέσεις, όπως:

Αιτία, π.χ. Αν δεν έρθει πρώτος στους αγώνες ο ανιψιός μου, δε λυπάμαι.

 Αντίθεση, π.χ. Αν είναι καλοί αυτοί στο κολύμπι, εμείς είμαστε στο περπάτημα. Αποτέλεσμα, π.χ. Αν έχει καλή υγεία, το οφείλει στην περιποίηση που έχει.

 https://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/Theoria%20Nea/Deutereuouses-epirrimatikes-protaseis-Nea-Ellinika.htm

https://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/Theoria%20Nea/ypothetikoi-logoi-1.htm